موافقت یمن با طرح استقرار مجدد در الحدیده

سوریه قربانی دروغ پراکنی رسانه های جریان غرب شد

زخمی شدن ۱۹ فلسطینی در شمال غزه

تظاهرات گسترده یمنی‌ها ضد عادی‌سازی روابط میان اعراب و تل‌آویو

تظاهرات مردم پاکستان در اعتراض به سفر «بن سلمان» به کشورشان

حملات گسترده ارتش سوریه به مواضع تروریست‌ها در حماه و ادلب

گردان‌های القسام: عادی‌سازی با اسرائیل خنجر به پشت مقاومت ملت فلسطین است

نقض بیش از 500بار آتش بس یمن توسط ائتلاف سعودی در ۷۲ ساعت گذشته

تداوم تظاهرات بحرینی‌ها به مناسبت هشتمین سالگرد انقلاب

زخمی شدن ده‌ها فلسطینی در چهل و هفتمین جمعه تظاهرات بازگشت

حمله هوایی ارتش عراق به داعش در خاک سوریه

یمن پهپاد جاسوسی عربستان را سرنگون کرد

آمادگی مردم مغرب برای برپایی تظاهرات در اعتراض به کنسرت خواننده صهیونیستی

مخالفت مسئولان عراق با هرگونه پایگاه خارجی در این کشور

رژیم صهیونیستی طرح پیشنهاد سعودی برای سازش در خاورمیانه را رد کرد

شلیک موشک زلزال ۱ به محل تجمع مزدوران سعودی در عسیر

فراخوان تظاهرات در سالروز انقلاب بحرین

عقب نشینی نظامیان سعودی از بخش‌هایی در استان المهره یمن

بیست و سومین راهپیمایی دریایی غزه امروز برگزار می شود

آغاز عملیات پاکسازی داعش از مناطق جنوبی سامرا

سه شنبه ۱۰ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۱۶:۰۹
کد مطلب: ۱۳۷۹
۱ نظر
داخلی آرشيو مقاله صفحه ادبیات پایداری
بررسی مراحل چهارگانه ادبیات مقاومت فلسطین
بررسی مراحل چهارگانه ادبیات مقاومت فلسطین
جنگ و درگیری مردم فلسطین با رژیم صهیونیستی موجب ظهور جریانی نو در ادبیات این کشور با نام "ادبیات مقاومت" شد. در این مقاله به بررسی مراحل مختلف شکل گیری و رشد این نوع ادبی می پردازیم.
گروه پژوهش جبهه جهانی مستضعفین / نویسنده: حسین آشوری (دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب)

پیمان نامه بالفور با تمام خسارت های جبران ناپذیری که برای مردم فلسطین و جهان اسلام داشت، دستاوردهای بزرگی همچون ادبیات پایداری را به ارمغان آورد.

همچنانکه که در مقاله گذشته گفته شد، مقاومت ریشه در تاریخ بشریت دارد اما فلسطین و حوادث آن موجب شکل گیری اصطلاح جدیدی به نام "ادبیات مقاومت" شد که باید آن را حاصل تلاش های بزرگانی چون غسان کنفانی، محمود درویش، سمیح القاسم و ... دانست.

مقاله حاضر برآنست تا دور نمایی از ادبیات مقاومت فلسطین چه در حوزه نثر و چه در حوزه شعر به خوانندگان محترم عرضه دارد.

ادبیات مقاومت فلسطین در بردارنده مفاهیم تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی فراوان است با گذر از فراز و فرودهای و طی مراحل مختلف به مرحله شکوفایی دست یافته است.

پژوهشگران مراحل مختلفی برای شکل ادبیات مقاومت در فلسطین ذکر کرده‌اند که از جمله آن می توان به تقسیم بندی چهار گانه دکتر مصطفی عبدالغنی در کتاب "الاتجاه القومي في الرواية" (رویکرد ملی در روایت) اشاره کرد.

مرحله اول: که از اوایل قرن بیستم آغاز و تا سال ۱۹۴۸
در این مرحله ادبا با احساس خطر از پیمان نامه بالفور و اقدامات بریتانیا در زندانی کردن و شکنجه مخالفان این پیمان نامه، نسبت به عواقب این رخداد هشدار داده و با صدور آثار ادبی به مقابله پرداختند. از جمله شاعران و نویسندگان برجسته این دوران می توان از "مصطفی وهبی التل" شاعر اردنی، "خلیل بیدس" در داستان "البطلة"، "نجوی قعوار" در رمان "أيّ السبیلین"، "عیسی العیسی" در رمان "فلسطین تستغیث" نام برد.

مهم ترین مضامین این دوره عبارتند از: محکومیت عهدنامه بالفور، دعوت به اتحاد، عشق ورزی به وطن و ...


مرحله دوم: از سال ۱۹۴۸ تا سال ۱۹۶۷
این مرحله از بدترین و دردآورترین مراحل تاریخ فلسطین است که بخش اعظم سرزمین های این کشور به اشغال درآمد و قراردادهای ننگین کشورهای عربی همچون مصر با استعمارگران موجب وخیم تر شدن اوضاع گشت.

در این مرحله شاعرانی چون "امل دنقل" مصری با سرودن دفترهای شعری (که منجر به بازداشت او گشت) به مقابله با این قراردادها، رسوایی سازش سران ترسوی عرب، بی خبری مسلمانان از وضع فلسطین و بی دردی روشنفکران این جوامع پرداختند. اما نکته قابل توجه در این دوره انتشار کتاب "شهید غسان کنفانی" قصه پرداز مشهور رئالیستی با نام "أدب المقاومة" یا "الأدب المقاوم الفلسطینی تحت الاحتلال" در سال ۱۹۶۳ بود که برای اولین بار اصطلاح "ادبیات مقاومت" را به طور رسمی وارد عرصه ادبیات کرد.

تأثیر این نوع ادبیات در این دوره منجر به ترور و زندان نویسندگان مقاومت می شود که از جمله آن ترور و شهادت غسان کنفانی است.

هر چند از منظر نقد ادبی، روایت و داستان نویسی در این مرحله از لحاظ ساختار، مضمون و ساخت فنی به پای شعر نمی رسد اما در عین حال شاهد آثار برجسته‌ای همچون "رجال في الشمس"(مردانی در آفتاب) از غسان کنفانی هستیم که می توان آن را آغاز داستان نویسی فنی در فلسطین دانست. از شاعران این دوره می توان به ابراهیم طوقان، فدوی طوقان، محمود درویش، سمیح القاسم و سالم جبران و از داستان نویسان به جبرا ابراهیم جبرا، رجب توفیق و توفیق فیاض نام برد.


مرحله سوم: از سال ۱۹۶۷ تا ۱۹۸۷ (آغاز انتفاضه اول)
این مرحله به دنبال شکست ۵ ژوئن اعراب در برابر رژیم صهیونیستی(جنگ شش روزه) شکل گرفت. این شکست ضربه ای سنگین بر پیکره جامعه عربی وارد ساخت اما آنچه از منظر ادبی بسیار مهم است عدم پذیرش این شکست توسط ادبا است؛ زیرا آنان به مقاومت، اعتراض و مبارزه ملت یقین داشتند. ادبیات در این برهه به مثابه شمعی بود که تاریکی حاکم بر وجدان عربی و آگاهی ملی را روشن می کرد.

از ویژگی‌های این دوره می توان به تحول مضامین شعری به ویژه موضوع آوارگان اشاره کرد. ادبیات در دوره های قبل بیشتر  تصویرگر ناامیدی، آوارگی و غم بود اما در این مرحله انسان های آواره‌ی انقلابی، ایثارگر و مبارز و تغییر اردوگاه‌ها به پادگان‌های انقلابی را به تصویر می کشد.

شکل گیری ادبیات حُزَیرانی "ادبیات ژوئنی" از دستاوردهای این مرحله است که تأثیر شگرفی بر افکار عمومی داشت. گرایش به رمز و نماد، توجه به شعر آزاد نیز از جمله ویژگی‌های این دوره است.

یکی دیگر از ویژگی‌های بارز این مرحله، گسترش پژوهش‌های ادبی و نقدی در مورد ادبیات مقاومت فلسطین است که می توان به کتاب "محمود درویش شاعر الأرض المحتله"(محمود درویش شاعر سرزمین اشغالی) از "رجاء النقاش" در سال ۱۹۶۹، "الحرکة الشعرية فی الأرض المحتلة"(جنبش شعر در سرزمن اشغالی) از "صالح ابو اصبع" در سال ۱۹۷۹ و ... اشاره کرد.


مرحله چهارم: مرحله انتفاضه سنگ و قدس
این مرحله از پائیز ۱۹۸۷ به دنبال یک حادثه رانندگی در جنوب غزه اتفاق افتاد و به دلیل استفاده مردم از سنگ، "انتفاضه سنگ" نیز نامیده می‌شود.

ادبیات در این مرحله که با گسترش کوچ اجباری فلسطینیان توسط رژیم صهیونیستی همراه است مملو از مضامین بازداشت، زندان، وضعیت اسفناک اردوگاه‌ها، محاصره، گذرگاه‌ها و... می شود. شعر در این مرحله مقام اول را در بیان مقاومت دارد و هنوز "داستان" با ضعف و کندی حرکت می کند؛ اما حجم آن به نسبت دوره قبل بسیار گسترش می یابد و حوادث تاریخی فلسطین را پوشش می دهد.

بنابراین ما در این مرحله با دو نکته قابل اهمیت در حوزه شعر روبه رو می شویم:
1. مباحث زیبایی شناختی شعر؛
2. دلالت‌های معنایی آن که در پاراگراف قبل اشاره‌ای ضمنی به آن شد.

از شاعران این دوره می توان سعدی یوسف، غسان زقطان، ولید خازندار، ابراهیم نصرالله و ... را نام برد.

در مطالب بعدی به بررسی گسترده تر ادبیات مقاومت در فلسطین و سایر کشورها خواهیم پرداخت.

برخی منابع:
http://www.drmosad.com/index۳۲۰.htm
http://www.wafainfo.ps/atemplate.aspx?id=۲۴۸۲
http://www.drmosad.com/index۲۶۷.htm
السخریه فی الشعر الفلسطینی المقاوم بین عامی ۱۹۴۸-۱۹۹۳، فراس عمر اسعد الحاج محمد، دانشگاه نابلس فلسطین، ۱۹۹۹
المقاومة و القصة فی الأدب الفلسطینی الحدیث، انتشارات دار اتحاد کتاب العرب
Share/Save/Bookmark
فاطمه
۱۳۹۲-۱۰-۲۹ ۱۲:۰۲:۱۱
سللم ممنون خوب بود ولی ای کاش ارجاعات دقیق تر و بیشتر بود. (660)