یک مسئول صهیونیست: بن‌سلمان و بن‌زاید بیشتر از یهودیان از اسرائیل حمایت می‌کنند

پوستر: گرسنگی و مرگ، هدیه سعودی‌ها به کودکان یمنی

نمونه کارهایی از کالیته و سرکالیته

تولید جدیدترین کالیته و سرکالیته در شهر کالیته

کلیپ: قدرت پوشالی آمریکا

تظاهرات محیط زیستی در لبنان

عزل برادر ناتنی ولیعهد عربستان از سازمان گردشگری

شهر کالیته

پویش ضد دولتی مردم مصر در جام ملت‌های آفریقا + نماهنگ

پوستر: آرزوهای کودکان مظلوم غزه

حمله پهپادهای یمنی به ۲ فرودگاه سعودی «ابها» و «جازان»

اعتصاب عمومی فلسطینیان در روز برگزاری نشست منامه

اعطای حق شهروندی افتخاری فرانسه به زن فعال سیاسی عربستانی

تظاهرات كردهای استرالیا علیه دخالت تركیه در امور عراق و سوریه

پویش فعالان عرب علیه دست داشتن آمریكا و عربستان در حمله به نفت‌كش‌ها + عکس

درخواست فعالان آمریکایی از رئیس جمهور برای مخالفت با سلاح هسته ای

پوستر: یمن را دریابید

شهر کالیته

نامه ۹۱ نماینده پارلمان ایرلند علیه جنایات رژیم آل خلیفه

لندن میزبان بزرگ‌ترین كنفرانس حمایت از فلسطین در اروپا

پنجشنبه ۱۱ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۱:۱۳
کد مطلب: ۲۱۶۳۶
داخلی آرشيو يادداشت صفحه حقوق بشر
حقوق بشردوستانه؛ به نام انسان، به كام غرب
حسین مولائی
حقوق بشردوستانه؛ به نام انسان، به كام غرب
دخالت‌­های گروه غرب و وابستگان منطقه­‌ای آنها با سوء استفاده از تلاش­‌های حقوق بشر­دوستانه، خلع­ سلاح شیمیایی دولت سوریه تنها در راستای تضعیف دولت این کشور تعقیب کردند و کاری با عاملان اصلی استفاده از سلاح شیمیایی نداشتند.
کنوانسیون تسلیحات شیمیایی(CWC) به عنوان موفقترین کنوانسیون خلع سلاحی در سراسر تاریخ محسوب می-شود. با شکلگیری این معاهده که برای تدوین آن بیش از یک قرن نهاد حقوق بشردوستانه بین المللی در فعالیت بوده، کلیه تسلیحات و یا تاسیسات تولید سلاح شیمیایی در ۱۸۹ کشور جهان جمع آوری و یا تحت نظارت ویژه سازمان منع تسلیحات شیمیایی[۱] قرار گرفته اند.[۲] با این حال بسیاری نیز اعتقاد دارند، کشورهای گروه غرب برای محروم کردن کشورهای در حال توسعه از این سلاح استراتژیک با موج عظیم تلاشهای حقوق بشردوستانه همگام گردیدند و در نهایت موفق به ممنوعیت جهانشمول سلاحهای شیمیایی شدند. چرا که در مقابل سلاحهای هسته ای، سلاحهای شیمیایی حکم سلاح هسته ای را برای کشورهای غیرهسته ای داشت. لذا در رابطه با سوریه نیز همین امر صادق است. گروه غرب با استفاده از قواعد و قوانین محکم حقوق بشردوستانه بین المللی موجی از تبلیغات سیاسی علیه این کشور به راه انداخت و خلع سلاح شیمیایی سوریه را بدون توجه به بحران داخلی و منافع ملی مردم سوریه، تنها در راستای تضعیف بیش از پیش دولت سوریه در دستور کار قرار داد. این در حالی است که ایالات متحده و روسیه به عنوان بزرگترین کشورهای دارنده سلاح شیمیایی امحای ذخایر خود را با عناوین مختلف به تاخیر انداخته اند.

حقوق بشر­دوستانه بین­ المللی[۳] و سلاح­های شیمیایی
سلاح­های شیمیایی از منظر سازمان ملل­متحد "تمام مواد شیمیایی خواه به صورت گاز، مایع یا جامد که به خاطر تاثیر سمی مستقیم روی انسان، حیوان و گیاه به کار گرفته می­شود" را شامل می­شود.[۴] کنوانسیون ممنوعیت، توسعه، تولید، انباشت و استفاده از سلاح­های شیمیایی و انهدام این نوع از تسلیحات(۱۹۹۳) بر طبق موازین حقوق بین­الملل شکل گرفته است. این نوع تسلیحات به خاطر انزجاری که در افکار عمومی ایجاد کرد، بلافاصله بعد از جنگ جهانی اول مورد انتقاد عمومی قرار گرفت، در نتیجه کنوانسیون ۱۹۲۵ژنو را بایستی نتیجه این ترس و انزجار دانست. مهمترین دست­آورد پذیرش این کنوانسیون تقویت این اصل اساسی بود که رفتار مختاصمین در انتخاب ابزار­ها و روش­های جنگی نا­محدود نیست.

رویه کشور­ها این قاعده عرفی حقوق بشر­دوستانه را به رسمیت شناخته است که استفاده از سلاح­های شیمیایی در مخاصمات بین­المللی و غیر­بین­المللی ممنوع است. استفاده از سلاح­های شیمیایی در یک سری از معاهدات ممنوع اعلام شده است. قواعد لاهه سلاح­های شیمیایی را با عنوان "گاز­های خفه کننده"[۵] ممنوع اعلام کرده است. علاوه بر­این در پروتکل گاز ژنو،"کنوانسیون سلاح­های شیمیایی"[۶] و"اساسنامه دیوان بین­المللی کیفری"[۷] این ممنوعیت­ها به رسمیت شناخته شده است.[۸]

ممنوعیت استفاده از سلاح­های شیمیایی به عنوان ابزار نبرد در مخاصمات بین­المللی و غیر بین­المللی بیش از سایر تسلیحات در ابعاد مختلف توفیق به دست آورده است. امروزه به غیر از چند کشور معدود، اکثر کشور­ها عضو پروتکل گاز ژنو و کنوانسیون سلاح­های شیمیایی هستند و تمام کشور­ها بر غیر­قانونی بودن اکتساب و استفاده از سلاح­های هسته­ای اذعان دارند. به مانند سایر تسلیحات ممنوعه، ممنوعیت استفاده از تسلیحات شیمیایی به عنوان ابزار نبرد در بسیاری از قوانین نظامی در کشور­های مختلف به رسمیت شناخته شده و در بسیاری از کشور­ها به صورت قانون در آمده است.

تنها چهار کشور (آنگولا، عراق ،کره شمالی، لیبی و رژیم صهیونیستی) با صدور اعلامیه حق شرط، حق استفاده تلافی­جویانه از سلاح شیمیایی را برای خود به رسمیت شناخته­اند. این کشور­ها نیز به صراحت پذیرفته­اند که از سلاح­های شیمیایی استفاده نخواهند کرد و حتی گام­هایی نیز برای امحاء این تسلیحات بر­داشته اند.[۹] روشن است که "به کارگیری گاز­های خفه کننده و سمی و سایر مواد مشابه، مواد و ابزار­ها "که در اساسنامه دیوان بین­المللی دادگستری آورده شده بر مبنای نظر دیوان برای استفاده اولیه به عنوان سلاح مجاز نیستند.[۱۰]

یکی از فجیع­ترین نمونه ­های استفاده متاخر از سلاح­های شیمیایی جنگ ایران و عراق است. شورای امنیت سازمان ملل تحت نفوذ قدرت­های بزرگ بدون اینکه دولت عراق را به عنوان به کار برنده سلاح­های شیمیایی محکوم کند، اعلام کرد که در کلیت امر استفاده از سلاح­های شیمیایی را بدون اینکه کدام طرف از آن برای اولین بار و کدام طرف برای تلافی جویی استفاده کرده است محکوم می­کند. [۱۱]در سال ۱۹۹۱سازمان بین­المللی صلیب سرخ به طرفهای درگیر در جنگ اول خلیج فارس، ممنوعیت استفاده از سلاح­هایی شیمیایی را یادآور شد. ممنوعیت به کار­گیری تسلیحات شیمیایی به عنوان ابزار جنگی در کنوانسیون سلاح­های شیمیایی در هر شرایطی چه در مخاصمات بین­المللی و چه در مخاصمات غیر بین­المللی به رسمیت شناخته شده است. با توجه به ساختار محکم کنوانسیون سلاح­های شیمیایی قوانین و قواعد این کنوانسیون در اکثر قوانین ملی کشور­ها به رسمیت شناخته شده است. [۱۲] نکته مهم این است که استفاده نظامی از جانب کشور­ها وگروههای مختلف به شدت محکوم شده و استفاده کنندگان نیز استفاده از سلاح­های شیمیایی را تکذیب یا اینکه کوشیده­اند اقدام خود را به عنوان اقدامی تلافی جویانه توجیه نمایند. [۱۳]این ممنوعیت و محکومیت گسترده بدون شک در راستای تلاش­های حقوق بشر­دوستانه بین­المللی به دست آمده است.

از موارد دیگر استفاده سلاح­های شیمیایی می­توان از بکارگیری سلاح شیمیایی توسط روسیه در چچن، دولت سودان بر علیه گروههای شورشی در سودان، استفاده دولت ترکیه در جنوب شرق این کشور و عراق بر علیه کردها و سربازان ایران نام برد. در تمام موارد، استفاده از سلاح­های شیمیایی به شدت محکوم گردید. لازم به ذکر است که اقدام دولت عراق با عنوان نقض پروتکل گاز ژنو و مقرات حقوق بشر­دوستانه به شدت محکوم گردید. در خصوص استفاده سلاح­های شیمیایی در یوگسلاوی سابق نیز بایستی گفته شود که دیوان بین­المللی کیفری[۱۴] نظر داد که "جای هیچ گونه بحثی نیست که یک اجماع جهانی در خصوص اصل ممنوعیت استفاده از سلاح های شیمیایی در مخاصمات بین­المللی و غیر بین المللی وجود دارد."[۱۵]

امروزه ممنوعیت استفاده از سلاح­های شیمیایی در مخاصمات بین­المللی و غیر بین­المللی یک اصل اساسی پذیرفته شده حقوق بشر­دوستانه محسوب می­گردد. اهمیت این اصل به اندازه­ای است که عضویت یا عدم­عضویت کشوری در کنوانسیون سلاح­های شیمیایی هیچ گونه مشروعیتی برای استفاده از این تسلیحات ایجاد نمی­کند. برای نمونه سازمان صلیب سرخ جهانی در یادداشتی به طرفین مخاصمه در آنگولا به صراحت اعلام کرد که استفاده از سلاح­های شیمیایی بر خلاف قوانین حقوق بشر­دوستانه می­باشد. اهمیت این مسئله از این باب بود که دولت آنگولا هنوز کنوانسیون سلاح­های شیمیایی را تصویب نکرده بود.[۱۶]

مثال فوق دلیلی بر اثبات این مهم است که حقوق بشر­دوستانه بین­المللی با توجه به تلاش­ها و تحولات صورت گرفته قواعد و قوانین خود را به مخاصمات غیر­بین­المللی حتی در حوزه­های تحت حاکمیت تسری داده است. این مسئله در رابطه با ممنوعیت استفاده از سلاح­های شیمیایی در مخاصمات بین­المللی و غیر بین­المللی کاملاً به رسمیت شناخته شده و تا به حال هیچ کشوری به قانونی بودن استفاده از سلاح­های شیمیایی اشاره نکرده است.[۱۷]اما در رابطه با موضوع سوریه نگارنده اعتقاد دارد که گروه غرب با سوء­استفاده از اصول حقوق بشردوستانه بین­المللی و با راه اندازی تبلیغات روانی، خلع سلاح شیمیایی سوریه را تنها به دلیل تضعیف دولت بشار اسد در دستور کار خود داشت.


خلع سلاح شیمایی سوریه
به دنبال اشغال بلندی­های جولان توسط رژیم صهیونیستی در ۱۹۶۷، دولت سوریه برای مقابله با سلاح های هسته­ای این رژیم و جنگ افروزی­های آنها، در سال ۱۹۷۳ اولین تسلیحات شیمیایی خود را از مصر خریداری کرد. اما تولید آن به صورت رسمی در این کشور از ۱۹۸۰ آغاز گردید.[۱۸] بعدها در توسعه برنامه­های شیمیایی سوریه، کشور­های روسیه، چین، آلمان و هند مشارکت داشتند. توجه به سلاح­های شیمیایی سوریه همزمان با استفاده از سلاح شیمیایی در آشوب­ها و نا آرامی­های این کشور روی داد و در نهایت منجر به خلع سلاح شیمیایی این کشور گردید. به باور نگارنده بحث خلع سلاح شیمیایی سوریه که در این نوشتار به آن پرداخته شده، با توجه به بحران داخلی این کشور و هجمه رسانه­ای گروه غرب روند ویژه­ای را طی کرد که تنها در راستای تضعیف دولت بشار اسد قابل توجیه است.

جهانی­شدن توجه به سلاح­های شیمیایی سوریه و تلاش برای خلع سلاح شیمیایی این کشور با آغاز جنگ داخلی در این کشور (آگوست۲۰۱۲) آغاز گردید. این امر در درجه اول مدیون تلاش­ها و فعالیت­های حقوق بشردوستانه بین المللی است که موفق شده قواعد و قوانین خود را علاوه­بر مخاصمات بین­المللی، به مخاصمات غیر بین­المللی نیز تسری دهد. گروه غرب با استفاده از اصول حقوق بشر­دوستانه فعالیت­های خود را با طرح این ادعا که استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه به خصوص توسط ارتش این کشور تهدیدی بر صلح خاور میانه و جهان است آغاز کرد. اما نگارنده اعتقاد دارد که آغاز خلع سلاح شیمیایی سوریه تنها در راستای تضعیف دولت سوریه صورت گرفت. چرا که استفاده کننده اصلی سلاح­های شیمایی در سوریه(تروریست­ها) بیشترین نفع را از این اقدام بردند. در تفصیل این بحث بایستی به تاریخ استفاده از تسلیحات شیمیایی در این کشور اشاره گردد:

در ۲۰ مارس ۲۰۱۲ دولت سوریه، به طور رسمی از سازمان ملل خواستار اعزام بازرسانی برای بررسی آنچه آن را استفاده تروریستی از سلاح­های شیمیایی عنوان کرد، شد.[۱۹] بلا­فاصله انگستان، فرانسه و اتحادیه اروپا واکنش نشان داده و خواستار بررسی این موضوع در تمام ابعاد آن شدند. در این میان اعزام بازرسان سازمان ملل به دلیل نا­آرامی­های این کشور و عدم اطمینان از امنیت این بازرسان به تعویق افتاد. به همین دلیل کشور­های گروه غرب با استفاده از این فرصت بدست آمده موج عظیمی از تبلیغات منفی علیه دولت سوریه به راه انداختند. بعد­ها حتی ورود بازرسان سازمان ملل به سوریه نیز تحت تاثیر جوسازی­های گسترده قرار گرفت و گروه اعزامی نتوانست تصور روشنی از ابعاد استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه ارائه دهد.

در ۲۱ آگوست، هیئت ویژه سازمان ملل گذارش خود در خصوص استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه را به مجمع عمومی و شورای امنیت ارائه داد. در این گذارش استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ شهری مورد تائید قرار گرفته بود. بر اساس گزارش بازرسان سازمان ملل روز (۲۱ اوت،۲۰۱۳)سی‌ام مرداد در غوطه در نزدیکی دمشق از گاز سارین استفاده شد که صدها نفر کشته شدند.[۲۰] با وجود مدارک بسیار خوبی که در خصوص استفاده از گاز سارین در منطقه غوطه سوریه به دست آمد، اما همچنان به دلیل فشار­ها و هجمه­های سیاسی کشور­های گروه غرب، عاملین اصلی استفاده کننده از سلاح­های شیمیایی شناسایی نشده است.

در کنفرانس بازنگری کنوانسیون تسلیحات شیمیایی که در هلند برگذار گردید.[۲۱] همچنان فعالیت­های تبلیغاتی گروه غرب که در رابطه با نا­آرامی­های سوریه نیز دیده می­شود، ادامه داشت. با حضور دبیر­کل سازمان ملل در این نشست موضوع سوریه به عنوان یکی از موضوعات اساسی این نشست مطرح گردید. موضع گیری­های سیاسی کشور­ها، سایه سنگینی بر این نشست انداخته بود و همین مسئله باعث سختی کار رئیس هلندی این نشست و فعالیت دبیر کل سازمان ملل بان­کی­مون شده بود. کشور­های غربی خواستار سخت­گیری بر سوریه و تاکید این مطلب در بیانیه نهایی بودند. این مسئله توسط شوروی و چین پذیرفته نشد. در نهایت در راستای تلاش­های صورت گرفته لزوم حل مسئله شیمیایی سوریه در بیانیه نهایی مورد پذیرش قرار گرفت. در نتیجه ادامه کار برای حل این مسئله از لاهه به نیویورک کشیده شد و پرونده این کشور در دستور کار شورای امنیت قرار گرفت. در این نشست موضوعات مهمی از جمله لزوم نابودی همه تسلیحات شیمیایی­، جلوگیری از دستیابی گروههای غیر­دولتی و تروریستی به تسلیحات شیمیایی مورد توجه قرار گرفت.

اما همچنان نگاه سیاسی به سلاح­های شیمیایی سوریه ادامه داشت. بر اساس تصمیم شورای اجرایی "سازمان منع سلاح­های شیمیایی"[۲۲] که ۲۷ سپتامبر۲۰۱۳ و در نشستی فوق­العاده گرفته شد، سوریه موظف شد تا اواسط تیر ١٣٩٤ تمامی ذخایر سلاح­های شیمیایی خود را نابود کند. همچنین برابر قطعنامه ٢١١٨ شورای امنیت، به کشورها اجازه داده شد تا سلاحهای شیمیایی سوریه را برای امحاء در قلمرو خود و تحت نظارت سازمان منع سلاحهای شیمیایی بپذیرند. دولت سوریه نیز با ارسال گزارشی به سازمان منع سلاحهای شیمیایی با اذعان به نداشتن تجهیزات لازم، منابع مالی و اوضاع امنیتی در این کشور، درخواست نمود تا تمامی سلاحهای شیمیایی این کشور برای امحاء به خارج از قلمرو سوریه منتقل شود. به این ترتیب این کشور در سپتامبر ۲۰۱۳(و به صورت رسمی: ۱۴ اکتبر) به کنوانسیون سلاح­های شیمیمایی ملحق گردید و موافقت کرد که کلیه تسلیحات شیمیایی خود را تحت نظارت سازمان منع سلاح­های شیمایی از بین ببرد.

این امر به اعتقاد بسیاری­ها در سایه توافق روسیه و ایالات­متحده بر مبنای دیدار چند روز قبل وزرای خارجه دو کشور یعنی سرگی لاورف و جان­کری صورت گرفت.[۲۳] حال آنکه دولت سوریه تحت چنان تبلیغات گسترده­ای قرار داشت که هیچ راه دیگری برایش باقی نمانده بود. گروه غرب نیز بعد از خلع سلاح صورت گرفته نه تنها تلاشی برای شناسایی ابعاد واقعی استفاده از سلاح شیمیایی صورت نداد، بلکه همچنان از گروههای تروریستی به عنوان استفاده کنندگان اصلی این سلاح­ها حمایت می­کند.


نتیجه گیری
در راستای تلاش­ های حقوق بشر دوستانه بین­ المللی استفاده از سلاح شیمیایی ممنوع شده و این ممنوعیت بر مخاصمات بین ­المللی و غیر بین ­المللی تسری یافته است. علاوه­ براین حقوق بشر­دوستانه قواعد خود را به حوزه تحت حاکمیت دولت ها تسری داده است. توجه جامعه جهانی به موضوع سوریه و در نهایت خلع سلاح شیمیایی سوریه تا حدود زیادی تحت تاثیر تلاش ­های نهاد­های حقوق بشر­دوستانه صورت گرفت، اما نگارنده اعتقاد دارد دخالت ­های گروه غرب و وابستگان منطقه­ ای آنها با سوء استفاده از تلاش­ های حقوق بشر­دوستانه، خلع­ سلاح شیمیایی دولت سوریه تنها در راستای تضعیف دولت این کشور تعقیب کردند و کاری با عاملین اصلی استفاده از سلاح شیمیایی نداشتند.


پی­ نوشت:

۱. Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW)

۲. لازم به ذکر است که کشور­های کره شمالی، میانمار و رژیم صهیونستی تا به حال به عضویت کنوانسیون شیمیایی درنیامده­اند و در خصوص دو کشورایالات­متحده و روسیه مقرر گردیده حذف کلیه تسلیحات خود را تحت نظارت سازمان منع تسلیحات شیمیایی حداکثر تا آخر سال ۲۰۱۴ به اتمام برسانند. این در حالی است که تسلیحات شیمیایی سوریه با الحاق رسمی این کشور در سال ۲۰۱۳ به کنوانسیون تسلیحات شیمیایی آغاز گردیده و در بهبوبه درگیری­های داخلی این کشور به اذعان مقامات سازمان ملل بیش از ۹۰ درصد تسلیحات شیمیایی این کشور به خارج از سوریه برای انهدام منتقل شده است.

۳. International Humanitarian Law

۴. جمشید ممتاز ،حقوق بین الملل سلاح های کشتار جمعی ،ترجمه :امیر حسین رنجبریان ، نشر دادگستر، تهران،۱۳۷۷.ص۵۴،۵۵،۵۶.

۵. Asphyxiating Gases

۶. Chemical Weapons Convention:CWC.

۷. Statute of the International Criminal Court

۸. Dominique Loye and Robin Coupland, "Who will assist the victims of use of nuclear, radiological, biological or chemical weapons – and how?", ICRC, Volume ۸۹ Number ۸۶۶ June ۲۰۰۷.p:۳,۹.

۹. Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, CUSTOMARY INTERNATIONAL HUMANITARIAN LAW, international committee of the red cross, the university of Cambridge, ۲۰۰۵,P: ۲۳۷, ۲۴۰, ۲۵۱, ۲۶۲ ,۲۹۰.

۱۰. Mladen Pupavac, B.Sc., "The International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia: Analysis of its Contribution to the Peace and Security in the Former Yugoslavia and the Rule of Law in International Relations", University of Nottingham,۲۰۰۳,P: ۱۰.

۱۱. قطعنامه های ۵۸۲، ۵۹۸، ۶۱۲ و ۶۲۰ شورای امنیت

۱۲. ICRC,” Memorandum on the Applicability of International Humanitarian Law” ,۲۰۰۴,P:۵.

۱۳. Chemical Weapons Convention, Article I

۱۴. International Criminal Tribunal

۱۵. Prof. Peter Erlinder, “The International Criminal Tribunal for Rwanda: A Model for Justice or Juridically Created “Victor’s Impunity”?”, Cité Universitaire de Paris, Maison Internationale, ۲۰۰۸, P:۹,۱.

۱۶. Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, CUSTOMARY INTERNATIONAL HUMANITARIAN LAW, international committee of the red cross, the university of Cambridge, ۲۰۰۵,P: ۲۳۷, ۲۴۰, ۲۵۱, ۲۶۲ ,۲۹۰.

۱۷. Patricia M. Lewis, "A New Approach to Nuclear Disarmament: Learning from International Humanitarian Law Success", January ۲۰۰۹,p:۴,۷.

۱۸. http://en.wikipedia.org/wiki/Syria_and_weapons_of_mass_destruction#History

۱۹. Szymon Bocheński, “ In the Shadow of Syria: Review of the Chemical Weapons Convention” , No.۲۲(۷۰), July ۲۰۱۳ © PISM, P: ۲.

۲۰. Jean Pascal Zanders, “Disarming Syria”, European Union Institute for Security Studies , September ۲۰۱۳, P:۲.

۲۱. mohamed daoudi, “THE FUTURE OF THE CHEMICAL WEAPONS CONVENTION,” SIPRI April ۲۰۱۳, P: ۳.

۲۲. Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons

۲۳. Jean Pascal Zanders, “Disarming Syria”, European Union Institute for Security Studies , September ۲۰۱۳, P:۲.

نویسنده: حسین مولائی
منبع :‌ مرکز اسناد انقلاب اسلامی
Share/Save/Bookmark