عکس/ عملیات شهادت طلبانه شهید عبدالحمید ابوسرور

انفجار خودروی بمب‌گذاری شده در شمال سوریه

عکس/ برگزاری مراسم با شکوه شهادت امام موسی کاظم(ع) در بغداد

انبار سلاح در مرکز عدن منفجر شد

توافق معارضان سوریه با دمشق برای آزادی ۵۰۰ زندانی

کمپین آوارگان در همبستگی با اسرا

سعودی‌ها مجدد از بمب‌خوشه‌ای در یمن استفاده کردند

درخواست بارزانی از رسانه‌ها برای تبلیغ جدایی از عراق

۷۰ درصد شهر «موصل» از چنگ داعش آزاد شده است

انتفاضه ای جدید در راه است

۸۰ «مزدور» سعودی در تعز کشته شدند

گروگان‌های قطری در عراق آزاد شدند

طرح ویرانی کامل منطقه اسلامی قدس در سال 1967

مناطقی از «الحدیده» و «صعده» یمن بمباران شد

محله «الثوره» در غرب موصل آزاد شد

عراقی‌ها محله «النصر» شهر موصل را آزاد کردند

مردم «نان» از صنعاء در محکومیت بستن بندر «الحدیدة» راهپیمایی کردند

حیدر العبادی با نیروهای عراقی در موصل دیدار کرد

وقوع انفجار در حلب سوریه

اعزام اسکادران بالگرد کانادا به شمال عراق

يکشنبه ۷ تير ۱۳۹۴ - ۰۸:۲۶
کد مطلب: ۴۷۹۹۱
داخلی آرشيو گزارش صفحه اخبار سایر رسانه‌ها
همه چیز درباره فاجعه بمباران شیمیایی سردشت
به مناسبت 29مین سالگرد حادثه؛
همه چیز درباره فاجعه بمباران شیمیایی سردشت
در ادامه جنایات ضد بشری عراق، چند فروند هواپیمای رژیم بعث روز یکشنبه هفتم تیر ماه سال ۱۳۶۶ با ۷ بمب خردل نقاط مختلف شهر کوچک سردشت در غرب کشور را هدف قرار دادند و مردم این دیار را به خاک و خون کشیدند.
جبهه جهانی مستضعفین - عصر روز یکشنبه هفتم تیر ماه سال ۱۳۶۶ چند فروند هواپیمای عراقی با حمله به شهر کوچک سردشت در غرب ایران، جنایتی بزرگ را پدید آوردند.

هواپیماهای رژیم بعث عراق با پرتاب ۷ بمب خردل در نقاط مختلف شهر از جمله ۲ بمب در بازار شهر و ۲ بمب دیگر در منطقه مسکونی و الباقی
بمب‌ها در باغ‌های مجاور، این شهر را به خاک و خون کشیدند.

در ادامه به بررسی فاجعه بمباران شیمیایی سردشت می‌پردازیم:

سردشت؛ شهری سرافراز
مردم سردشت در جريان جنگ تحميلی با ماندن در شهر و عدم مهاجرت به ديگر نقاط و ادامه به زندگی عادی خود در شرايطی كه در تيررس مستقيم آتش دشمن بودند  موجبات تقويت روحيه رزمندگان را هم فراهم آوردند.

سردشتی‌ها با تمام وجود از افراد گردان ماکو در جبهه، حمایت و استقبال خوبی می‌کردند و این محبت مردم سردشت در میان رزمندگان برای ادامه نبرد با دشمن دلگرمی ایجاد می‌کرد و موجب تقویت روحیه در میان بسیجیان و پاسداران شده بود تا بهتر بتوانند با دشمن مقابله کنند.(+)

این خود دلیلی بود تا رژیم بعث عراق در ادامه اقدامات ضد بشری خود به فکر حمله به این منطقه بیافتد.

تيرماه ۱۳۶۶ عقربه‌های ساعت به چهار بعد از ظهر نزديك می‌شوند و چهار فروند هواپيمای بمب‌افكن نظامی عراق شش بمب شيميايي دوقلو؛ حاوي ۵۵۰ تن گاز «خردل آرسنيك‌دار» معروف به «گاز خردل كثيف» را بارگيری كردند و با حمله به سردشت هم‌چون هيروشيما و ناكازاكى مردم بى‌دفاع را به وسيله سلاح‌هاى كشتار جمعى مورد تهاجم قرار دادند.

در پی این حمله غیر انسانی و وحشیانه مردم بى‌گناه زيادى شهيد و عده‌اى بى‌شمار نيز نعمت سلامتى خود را از دست دادند.(+)

به علت شرایط جوی مناسب از نظر درجه حرارت و جریان ملایم هوا ، آلودگی بتدریج تا کیلومتر‌ها دورتر از کانون‌های انفجار گسترش یافت و بوع نامطبوع خردل که مشابه بوی سیر و گوگرد است از فاصله دور به استشمام رسید.

در جریان این بمباران متأسفانه بیمارستان‌های شهر نیز در مسیر جریان هوای آلوده قرار گرفته و برخی از پزشکان و پرستاران پس از چند ساعت به دلیل آلوده شدن مجبور به ترک آنجا شدند.

برق و مخابرات قطع و کلیه فعالیت‌های خدماتی به دلیل مصدومیت اکثر کارکنان محلی شهر فلج شده بود.

کادر پزشکی بهداری سپاه با کمک نیروهای محلی توانستند از دو حمام شهر به عنوان دو ایستگاه رفع آلودگی استفاده کنند و ماشین‌های آتش‌نشانی نیز مسئولیت تدارک آب حمام‌های شهر را عهده‌دار شدند.

سالن ورزشی شهر به عنوان یک نقاهتگاه ۱۵۰ تخته مورد استفاده قرار گرفت و با توجه به ماهیت اثر گاز خردل (برخلاف گاز اعصاب که ناگهان همه بیماران در همان ساعت اول مراجعه می‌کنند) ساعت به ساعت بر تعداد مصدومان افزوده می‌شد.

در نقاهتگاه درمان‌های اولیه انجام گرفته و مصدومان پس از پایدارشدن نسبی علائم حیاتی به شهر‌های دیگر اعزام می‌شدند.

آلودگی مواد غذایی، میوه‌جات، سبزیجات، مزارع، آب‌ها و حتی حیوانات باعث برخی مسمومیت‌های گوارشی شده بود.

گله‌های گاو و گوسفند که تنها سرمایه برخی از خانواده‌ها بود از بین رفته بودند و محصول برخی مزارع آلوده و غیر قابل استفاده شده بود.

یک روز پس از حادثه بود که مصدومان بدحال با چندین پرواز از ارومیه و تبریز به تهران منتقل شدند.

صحنه بسیار ناراحت کننده‌ای در فرودگاه تهران وجود داشت که تحمل آن برای خلبانان و خدمه هواپیماهای نظامی نیز دشوار بود.

کودکانی در سنین مختلف با چشم‌های ورم کرده به سختی ناله می‌کردند و سعی داشتند از مادران خود دور نیفتند.

آمار قربانیان بمباران شیمیایی سردشت
براساس آمارهای رسمی از زمان حادثه، از شهر ۱۲۰۰۰ نفری سردشت ۸۰۲۵ نفر مصدوم شدند که این آمار شامل مصدومان خفیف نیز می‌شد.

حداقل ۴۵۰۰ نفر از مصدومان نیاز به درمان داشتند.۳۰۰۰ نفر آنها در شهر سردشت به صورت سرپایی درمان شده و سپس در روستاهای مجاور مدتی را سپری کردند تا آلودگی شهر کاملاً مرتفع شد و مابقی مجروحان که ۱۵۰۰ نفر می‌شدند و حالشان  وخیم‌تر بود و نیاز به بیمارستان داشتند به خارج از سردشت اعزام شدند.


۶۰۰ نفر از این گروه ۱۵۰۰ نفری به تهران و مابقی به چند شهر شمال غربی کشور اعزام شدند.

تعداد زیادی از هموطنان شهید شدند و بسیاری هفته‌های زیادی را در بیمارستان گذراندند و اکنون نیز از عوارض شدید ریوی و چشمی و پوستی رنج می‌برند. (+)

تاثير پارامترهاى هواشناسى بر روى عملكرد گازهاى شيميايى در روز فاجعه
درجه حرارت:
بررسى‌هاى آمارى نشان مى‌داد دماى هواى سردشت در روز حادثه ۵-۴ درجه از دماى محل ايستگاه که در بالاى كوه گرده سور (شهر سردشت در دامنه این کوه واقع شده است) بيشتر بود و درجه حرارت احتمالاً در داخل و خيابان‌هاى شهر به ۴۵ درجه رسيده بود و بر اساس قوانين فيزيكى و شيميايى، واكنش و عملكرد مواد از جمله گازهاى شيميايى در جذب و تركيب و اثر متقابل بر هم و مواد ديگر در درجه حرارت‌هاى بالا سريع‌تر است.

رطوبت نسبى:
با توجه به این نکته که واكنش‌هاى شيميايى در مجاورت رطوبت و محيط‌هاى مايع سريع‌تر انجام مى‌گيرند و هر چه رطوبت كمتر باشد امكان پراكنش و تحرك مولكول‌هاى گازى بيشتر می‌شود و هنگام پراكنده شدن در فضاى بيشترى پخش مى‌شوند، در روز حادثه نیز به علت كم بودن رطوبت نسبى به پراكنده شدن بيشتر آلودگى‌هاى حاصل از انفجار بمب‌هاى شيميايى كمك و دامنه پراكنش آنها را زيادتر كرده بود.

سرعت و سمت باد:
عامل اصلى حركت مولكول‌هاى هوا و تركيبات اتمسفر و مخلوط كردن هواى دور كره زمين باد است. هر چه سرعت حركت هوا بيشتر باشد ذرات موجود در هوا مسافت بيشترى در لحظه سپرى خواهند كرد. با توجه به اينكه در روز حادثه باد و جريان هوا از سمت جنوب و جنوب غربى شهر بوده پس از بمباران و با عنايت به بالا بودن درجه حرارت و خشكى هوا در فاصله زمانى اصابت بمب‌ها تا زمانى كه عمليات پدافند شيميايى به وسيله نيروهاى نظامى انجام گرفت، حدوداً ده دقيقه پس از بمباران، پراكنش مواد و آلودگى‌هاى شيميايى قسمت زيادى از شهر را فراگرفته و پخش شد و مى‌توان گفت در قسمت عمده بافت مسكونى شهر گازهاى شيميايى پخش شده است. ضمناً با عنايت به اينكه شهر سردشت در دامنه كوه «گرده سور» قرار گرفته و با نگرش به دو پديده باد دشت و باد كوه در هواشناسى، از سمت شهر جريانى با درجه حرارت زياد به سوى كوه وجود داشته است كه اين امر نيز در هنگام بمباران به پراكنش بيشتر ذرات و مواد شيميايى كمك كرده است.

براساس مشاهدات، گرم بودن هوا و كم بودن رطوبت در روز فاجعه دو عامل اصلى عرق كردن بدن در نهايت باعث مرطوب شدن پوست شده است پس ذرات و مواد شيميايى كه با پوست در تماس بوده‌اند و يا به همراه تنفس به داخل ريه‌ها وارد شده‌اند در محيط مربوط كه مناسب براى واكنش شيميايى است واقع شده‌اند، يعنى رطوبت پوست در اثر تعريق و رطوبت داخل ريه‌ها به عنوان كاتاليزور براى اين واكنش‌ها بوده است. (+)

سردشت از زبان فرزندان این دیار
سردشت آن روز از زبان لیلا
ليلا هفتم تير ۱۳۶۶ سيزده ساله بود‏‌، بمب كه به خانه‌های شهر فرود آمد طبق عادت همیشگی با خواهرش به پشت‌بام می‌دود تا ببيند چند خانه خراب شده و بمب چقدر خسارت زده است، اين بار اما می‌بيند ابری زمين را فرا گرفته و فكر می‌كند كه چه خوب اين بار بمباران خيلی خسارت نداشته است.

پس از نيم ساعت توقف در پشت بام و دیدن صحنه‌هایی از افرادی که مانند فیلم‌ها ماسک بر دهان دارند؛ همراه مادرشان به زيرزمين همسايه می‌روند.


خانواده‌های ديگری هم آنجا هستند همه از بوی سير حرف می‌زنند و اينكه اين يك بمب معمولی نبوده است همه از چيزی صحبت می‌كنند به نام بمب شيميايی.

نه لیلا، نه مادرش و نه مردم نمی‌دانند بمب شيميایی چيست، تنها در اين حد می‌دانند كه چيز خطرناكی است و ممكن است آدم بميرد و همان‌روز با پدر و خانواده از شهر خارج می‌شوند.

فردای آن روز برای برداشتن وسایل ضروری و مورد نیاز به سردشت باز می‌گردند و در حياط خانه ميوه‌های درخت چشمك می‌زند، ‌ليلا ميوه‌ای می‌چيند تا ترس و استرس ۲۴ ساعت قبل را کاهش دهد، ‌ميوه را آب می‌زند و می‌خورد و از همان شب خارش گلويش آغاز می‌شود...
هيچ‌كس به او نگفته بود كه از حالا به بعد، همه چيز سردشت آلوده است.(+)

پروین از سال‌های جانبازی می‌گوید 
 پروين كريمی که بيش از نيمی از دوران جانبازی‌اش را در گوشه‌های بيمارستان گذرانده است، روز حادثه را این‌گونه شرح می‌دهد: آن روز خانواده بیست و یک نفره من و عمويم برای جشن فرزند برادرم دور هم جمع شده بوديم كه ساعت چهار بعد از ظهر شهر ما بمباران شيميايی شد و اولين بمب هم به خانه ما اصابت كرد و يازده نفر از خانواده شهيد شدند.

خودم پس از بمباران دو ماه در حالت اغما بودم و هيچ جا را نمی‌ديدم؛  ۸۵ درصد پوستم سوخت و ۷۰ درصد ريه‌هايم از بين رفته و يكی از ريه‌هايم هم سوراخ شده بود و با ضعف اعصاب، كم خونی شديد و پوكی استخوان هم دست و پنجه نرم می‌کنم.

پروین از آرزوی خود بعد از گذشت سال‌ها از آن واقعه تلخ می‌گويد: تنها آرزويی كه دارم اين است كه خدا از من راضی باشد؛ هميشه با خودم می‌گويم كه اگر لياقت نداشتم همراه خانواده‌ام شهيد شوم آزمايش الهی است و می‌خواهم از این امتحان سرافراز بيرون بيايم. (+)

آزاد و شهادت پدر در جلوی چشمانش
آزاد ۹ ساله بود که در کلبه پشت مسجد سرچشمه به همراه خانواده‌اش زندگی می‌کرد و در گرمای آغازین روزهای تابستان در کوچه با دوستانش مشغول بازی بودند که ناگهان صدای بمبی را می‌شنود.

مادرش سراسیمه و گریان از خانه بیرون آمده و او را به حیاط منزل می‌برد

در جریان این بمباران و قطع آب و برق شهر؛ آزاد و برادرانش از چاه حیاط خانه‌شان آب  می‌کشیدند تا به مردم تشنه ای که در میدان سرچشمه افتاه بودند برسانند.

پدرشان نیز در اطراف سرچشمه به مردم کمک می‌کرد تا آنان را از میدان دور و از خطر مرگ نجات دهد؛ با صدای فریادهای خواهرم آرزو که خواهر کوچکم را در آغوش داشت متوجه نبودن پدر شدیم.

من و خواهرم در پی پدر به میدان رفتیم و مردی را که تمام بدنش ورم کرده و سوخته بود و فریاد می‌زد آزاد و آرزو کمکم کنید دیدیم.

در نگاه اول او را نشناختیم، جلوتر که رفتیم با پیکر پدرم مواجه شدیم و برادرم سطل آبی را که در دست داشت به بدن پدرم پاشید تا دردش تسکین یابد، آمبولانس آمدو پدرم را از میان گر یه‌های من و خواهر و برادرانم برد.

مادرم که تازه رسیده بود جویای ماجرا شد و  همگی ما را به خانه برد در اتاقی حبس کرد و گفت از اینجا دیگر تکان نمی‌خورید؛ حالا چندین سال است که خانواده در برابر درد شیمیایی مقاومت می‌کنیم.


لیلا، از جانبازی در سردشت تا شهادت در دادگاه لاهه
لیلا در ۷ تیر سال ۱۳۶۶ بیست ساله و از دو سال قبلش در بنیاد شهید مشغول به فعالیت بود.

روز حادثه از سرکار به منزل می‌رسد و مشغول نماز خواندن می‌شود که صدای هواپیماها‌ی عراقی به گوشش می‌رسد.

به بیرون از خانه می‌رود تا جویای اوضاع پیش آمده شود و چشمش به هواپیما‌های عراقی می‌افتد که شیی نارنجی رنگ را می‌بیند که از آسمان به طرف شهر می‌آید.

صدایی که بر اثر اصابت بمب هواپیما‌ها به شهر بر‌خورد می‌کند خیلی خفیف است و وی به گمان اینکه چیز مهمی نیست به خانه باز می‌گردد.

وی به دلیل شغلش که مددکار و مسئول امور شهدا و مجروحین بنیاد شهید سردشت بود و دوره امدادگری را نیز طی کرده بود به بیمارستان شهر رفته تا به مجروحان حادثه کمک کند. 

از بیمارستان به نقا‌هتگاه (سالن تربیت بدنی) رفته و با کمک به مجروحان، به هر کدام از مصدومان حاضر در سالن سرم و امپول آتروپین تزریق و همه آنان را به دو‌ش گرفتن توصیه می‌کند.

لیلا تنها زنی بود که به همراه برادارن اعزامی به نقاهتگاه آمده بود و حال و هوای آنجا را این‌گونه شرح می‌دهد:

از هر گوشه مرا صدا می‌زدند و در‌خواست کمک می‌کردند، تمام روز مشغول درمان مصدومان بودم؛ حوالی ساعت ۱۲- ۱ شب بود که احساس کردم خودم هم مجروح و مصدوم شده‌‌ام و مشکل تنفسی و خارش بدن و چشمانم سنگین و ضعیف پس از ساعت‌ها فعالیت به منزل آمدم ولی به دلیل بدی شرایط جسمانیم مرا به نقاهتگاه بردند و صبح روز بعد به تهران اعزام  و در بیمارستان بوعلی تهران بستری شدم.

هر روز در بیمارستان که بودیم خبر شهادت مردم به دستمان می‌رسید.

 بعد از مد‌ت‌ها با پیگیری‌های دفتر حقوق بین‌الملل، سفیر ایران در هلند و انجمن دفاع از مصدومان شیمیایی گروهی شامل دادستان هلندی اقای تیفن و پلیس آن کشور  در سال ۸۴ به سر دشت آمدند و با جانبازان شیمیایی سردشت گفتگو و دیدار داشتند.

از بین جانبازان و شاهدان این حمله وحشیانه دو تن به عنوان شاهد برای دادگاه انتخاب شدیم.

این دادگاه برای محاکمه فرانس فان ان رایت تاجر هلندی که با همکاری تاناکا تاجر
ژاپنی و به جرم تهیه مواد تی دی جی و گاز خردل از کشور‌های به اصلاح مدافع حقوق بشر و ارسال به عراق تشکیل شده بود.

محوریت دادگاه مسئله سردشت و حلبچه بود که در تاریخ ۱۱ و ۱۲ آذر ماه سال ۸۴ اولین جلسه آن در دادگاه لاهه هلند با حضور من و قادر مولان‌پور شروع شد. 

من و آقای مولان‌پور در دادگاه به تشریح این حادثه پرداختیم و عمق فاجعه به‌حدی بود که وکلای فرانس‌ فان‌ ان‌ رایت توان دفاع از متهم را نداشتند و وی به ۱۵ سال حبس محکوم شد و بعد از اعتراض وی به حکم دادگاه، در جلسه مجددی که برای وی تشکیل شد و افشای شرکت وی در جرایم دیگر در سال ۸۶ با افزایش مدت حبس به ۱۷ سال حبس محکوم شد.(+)


افشای حمایت کشورهای غربی از تولید جنگ‌افزارهای شیمیایی در عراق 
این حمله و تجاوزات مشابهی چون این در حالی انجام شد که عراق جزو ۱۲۰ کشور امضا کننده پروتکل ژنو درباره منع استفاده از سلاح‌های سمی، خفه‌کننده و ترکیبات باکتریولوژیک بود.

امضاء کنندگان این پروتکل تأکید کرده بودند: «استعمال گازهای خفه‌کننده و مسموم یا امثال آن‌ها و هم‌چنین هر قسم مایعات و مواد یا عملیات شبیه به آن حقاً مورد تنفر افکار دنیای متمدن است.

هم‌چنین دول متعهد تقبل می‌کنند ممنوعیت استفاده از گازهای خفه‌کننده و مسموم شبیه آن را به موجب این اعلامیه به رسمیت شناخته و تعهد می‌نمایند که ممنوعیت مزبور را شامل وسایل جنگ میکروبی نیز دانسته و خود را ملزم به رعایت مراتب فوق بدانند.»

پس از سال‌ها استفاده رژیم بعث از جنگ‌افزارهای شیمیایی در جنگ تحمیلی
بر‌اساس بررسی‌های انجام شده مشخص شد، بیش از ۱۳ کشور جهان در سال‌های جنگ ایران و عراق از طریق واسطه و دلال، سلاح شیمیایی برای استفاده علیه ایران به این کشور می‌فروختند که متأسفانه امروزه داعيه طرفداری از حقوق بشر در دنیا را دارند که به نمونه‌ای از آن اشاره می‌کنیم:

عراق در سال ۱۹۸۰ با انتقال مقاديری از عوامل شيميايی و مواد اوليه مربوط از ذخاير شوروی سابق و هم‌چنين خريد تجهيزات ويژه از كشورهای اروپايی و ايالات متحده آمریکا به توليد مستقل جنگ‌افزارهای شيميايی، اقدام كرد.

در سال ۱۹۸۲ با كمپانی «‌درای رايخ» آلمان كه تأمين‌كننده وسايل فنی شيميايی است قراردادی منعقد كرد و جهت توليد عوامل اعصاب به خريد مواد شيميايی از منابع غربی اقدام كرد.


رسوايی انگلیس و كشف محموله مواد شيميايی در بندر نرماندی فرانسه يكی دیگر از دلايل محكم ايرانيان برای اثبات كمك‌های نامشروع غرب در خلال جنگ به دولت بعث عراق است.

پس از آنکه يك كشتی عراقی در بندر نرماندی فرانسه توقيف و ۳۵۰۰۰ تن دی‌متيل تسنوتات كه از بندر ليورپول انگليس به مقصد كويت برای تحويل به عراق توسط اين كشتی حمل می‌شد توقيف و ضبط شد؛ دولت انگليس در ادعایی مضحك اعلام كرد كه اين مواد شيميايی تنها برای توليد حشره‌كش! به عراق ارسال شده است.

اما نمونه ديگر شراكت اروپا در جنايات شيميايی عراق، شركت پتروشيمی فيليپين در بلژيك است كه در سال ۱۹۸۳ ميلادی، ۵۰۰ تن ماده اوليه گاز خردل را به عراق فروخت.

در همان دوره دادستانی در آلمان غربی سابق، دفاتر ۱۲ شركت اين كشور را كه متهم به فروش تسليحات شيميايي به عراق بودند بازرسی كرد كه در جريان اين بازرسی‌ها مدارك و شواهد فراوانی به‌دست آمد كه اين شواهد و مدارك در هزار پرونده مجزا ثبت شد.(+)



حملات شیمیایی عراق به ایران

رژیم عراق از ابتدای جنگ به طور محدود از گلوله‌های شیمیایی استفاده می‌کرد تا اینکه در جریان عملیات والفجر ۲ به طور وسیع با استفاده از هواپیما مبادرت به بمباران شیمیایی غرب جاده پیرانشهر – رواندوز کرد، این حمله که در ساعت ۷ صبح روز سه شنبه ۱۸ مرداد ماه سال ۶۲ به وقوع پیوست منجر به مصدوم شدن جمعی از رزمندگان شد.

در ادامه به موارد دیگری از استفاده عراق از سلاح شیمیایی اشاره می‌کنیم:

* عراق از تاریخ نوزدهم مرداد ۱۳۶۲ تا چهارم آذر ماه ۱۳۶۲ دوازده بار با استفاده از توپ، خمپاره و هواپیما اقدام به استفاده از گازهای شیمیایی، عمدتاً در غرب کشورمان از جمله مناطق نظامی و غیر نظامی پیرانشهر، بازی‌دراز، مریوان، بانه، پنجوین و پاوه کرد.

* ساعت ۵ بامداد ۳ آبان ماه ۱۳۶۲، هواپیماهای عراق روستای باینجان از توابع بانه را بمباران شیمیایی کردند که منجر به شهادت و مصدوم شدن جمعی از اهالی روستا شد.

در این حمله از بمب‌های شیمیایی حاوی ترکیبی از آرسنیک و نیتروژن موستارد، موسوم به بمب‌های تاول‌زا استفاده شد.

* ساعت ۱۷ روز ۱۶ آبان ماه سال ۱۳۶۲ هواپیماهای دشمن منطقه‌ای بین رودخانه شیلر و ارتفاعات لری را هدف حملات شیمیایی قرار دادند که منجر به تحریکات چشمی شدید در مجروحین شد.

* در نوزدهم فروردین  ۱۳۶۴ چهار نقطه از منطقه عملیاتی« بدر» در هورالهویزه در داخل خاک ایران هدف بمب‌ها و گلوله‌های شیمیایی عراق که حاوی گاز خردل و اعصاب بودند، قرار گرفت.

* ساعت ۱۷ روز بیستم فروردین سال ۱۳۶۴ مجدداً منطقه عملیاتی «بدر» در هورالهویزه از سوی عراق گلوله باران شیمیایی شد.

* بیست و سوم دی ماه ۱۳۶۵ هواپیماهای عراقی مواضع رزمندگان اسلام در منطقه عملیاتی کربلای ۵ را بمباران شیمیایی کردند که منجر به مصدوم شدن عده‌ای شد.

* سه روز بعد در بیست و ششم دی ماه ۱۳۶۵ یک فروند هواپیمای عراقی منطقه عملیاتی کربلای ۶ را بمباران شیمیایی کرد.

* در هفتم اسفند ۱۳۶۵ حمله شیمیایی نیروهای رژِیم بعثی عراق  در شمال جاده شلمچه – بصره با آمادگی کامل پدافند شیمیایی ایران خنثی شد.

* هفتم تیر ۱۳۶۶ رژیم عراق چهار نقطه شهر کردنشین سردشت را هدف حملات شیمیایی قرار داد که منجر به شهادت ۶۰ تن از مردم این شهر شد.

* شانزدهم مهر ماه ۱۳۶۶ یک منطقه عملیاتی در شمال سومار توسط هواپیماهای عراقی بمباران شیمیایی شد که شهادت جمعی از رزمندگان ایرانی را در پی داشت.

* در بیست و یکم دی ماه سال ۱۳۶۶ عراق مبادرت به پرتاب گلوله شیمیایی در یک منطقه عملیاتی مقابل سردشت کرد.

* در واپسین روزهای سال ۱۳۶۶ یعنیدر بیست و هفتم اسفند ماه رژیم عراق هم‌زمان با پیشروی نیروهای ایران به سوی حلبچه، چندین بار اقدام به بمباران شیمیایی این شهر کرد و دست به کشتار مردم این شهر زد.

* دهم فروردین ۱۳۶۷ هواپیماهای عراقی روستای کلال در حومه پاوه را هدف بمباران شیمیایی قرار دادند.

* بیست و یکم فروردین ماه سال ۱۳۶۷ هواپیماهای عراقی یک روستا در منطقه مریوان و هم‌چنین شهر مریوان را بمباران و گلوله‌باران شیمیایی کردند.

* بیست و هفتم فروردین ماه سال ۱۳۶۷رژیم عراق در حمله به مواضع نیروهای اسلام در فاو مبادرت به استفاده وسیع از سلاح شیمیایی کرد.

* بیست و چهارم خرداد ۱۳۶۷ یک روستا در بانه توسط هواپیماهای عراق بمباران شیمیایی شد.

* در چهارم تیر ماه ۱۳۶۷ نیروهای عراقی با استفاده گسترده از سلاح شیمیایی به رزمندگان اسلام در جزایر مجنون حمله کردند.

* سوم مرداد ماه ۱۳۶۷ نیز نیروهای عراق با استفاده گسترده از سلاح‌های شیمیایی به سمت مناطق گیلان غرب و سرپل ذهاب پیشروی کرده و بخش هایی از این مناطق را به اشغال خود در آوردند.

* یازدهم مرداد ۱۳۶۷ هشت نقطه در منطقه غرب اشنویه هدف بمباران شیمیایی عراق قرار گرفت که در اثر این جنایت، بیش از ۲ هزار و ۴۰۰ تن از مردم غیرنظامی منطقه مصدوم شدند.
 

آمار دفعات و قربانیان حملات شیمیایی عراق به ایران
جمهوری اسلامی ایران در پی استفاده وسیع رژیم عراق از سلاح‌های شیمیایی و سکوت مجامع جهانی تصمیم گرفت برای افشا نمودن این جنایت ضد بشری و روشن شدن اذهان مردم جهان، مجروحان را برای ادامه مداوا، به کشورهای مختلف اعزام کند.

بر اساس آمار موجود، در سال ۶۲ حدود ۵۸ نفر، در سال ۶۳ تعداد ۳ نفر، در سال ۶۵ تعداد ۶ نفر، در سال ۶۶ تعداد ۲۴ نفر و در سال ۱۳۶۷ تعداد ۵۳ نفر از مجروحان شیمیایی که شدت جراحت آنان بیشتر بود، به کشورهای انگلیس، فرانسه، آلمان، اتریش، هلند، سوئد، سوییس، بلژیک، ژاپن، اسپانیا و آمریکا اعزام و تحت مراقبت‌های ویژه قرار گرفتند.


به طور کلی آمار موجود از کاربرد سلا‌ های شیمیایی توسط رژیم عراق علیه نیروهای ایران حکایت از این دارد که از ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ تا ۳۰ مارس ۱۹۸۴ رژیم عراق ۸۳ بار سلاح شیمیایی به کاربرد که بر اثر آن ۱۱۶ تن شهید و ۴۴۵۰ تن مجروح شدند.

از ۳۰ مارس ۱۹۸۴ تا ۲۵ آوریل ۱۹۸۵ عراق ۲۹ بار از گازهای شیمیایی علیه نیروهای ایران استفاده کرد که بر اثر آن ۴۲ شهید و ۲۹۶۶ تن مجروح شدند.

از ۲۵ آوریل ۱۹۸۵ تا ۲۱ مارس ۱۹۸۶ این رژیم مجموعاً ۶۹ بار سلاح شیمیایی به کاربرد که در نتیجه ۱۰۴ تن شهید و ۱۵۰۰۰ تن مجروح شدند.

هم‌چنین از ۲۱ مارس ۸۶ تا ۸ آوریل ۸۷ دفعات استفاده عراق از سلاح شیمیایی و تعداد شهدا مشخص نیست، ولی تعداد مجروحین ۳۸۹۳ نفر برآورد شده است.

و در مجموع از ۲۲ سپتامبر ۱۹۸۰ تا ۸ آوریل ۸۷ عراق حداقل ۱۹۶ بار از سلاح شیمیایی استفاده کرد که ۲۶۲ شهید و ۲۷۳۰۹ مجروح بر جای گذاشت.

جمهوری اسلامی ایران در پی استفاده وسیع رژیم عراق از سلاح‌های شیمیایی و سکوت مجامع جهانی تصمیم گرفت برای افشا نمودن این جنایت ضد بشری و روشن شدن اذهان مردم جهان، مجروحان را برای ادامه مداوا، به کشورهای مختلف اعزام کند.

بر اساس آمار موجود، در سال ۶۲ حدود ۵۸ نفر، در سال ۶۳ تعداد ۳ نفر، در سال ۶۵ تعداد ۶ نفر، در سال ۶۶ تعداد ۲۴ نفر و در سال ۱۳۶۷ تعداد ۵۳ نفر از مجروحان شیمیایی که شدت جراحت آنان بیشتر بود، به کشورهای انگلیس، فرانسه، آلمان، اتریش، هلند، سوئد، سوییس، بلژیک، ژاپن، اسپانیا و آمریکا اعزام و تحت مراقبت‌های ویژه قرار گرفتند، تعدادی از مجروحان نیز به دلیل شدت جراحت به شهادت رسیدند.


اسناد سازمان ملل از جنایات رژیم بعث عراق
در وب سایت سازمان ملل متحد، در بخش اسناد رسمی شورای امنیت، سند شماره S/۱۸۸۵۲/ADD.۱ به تاریخ ۱۸ می ۱۹۸۷ (۲۸ اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۶) مدارکی وجود دارد که گوشه‌ای از جنایات جنگی رژیم بعث را یادآوری می‌کند.

این سند، گزارش هیات پزشکی است که از سوی ˈخاویر پرز دکویارˈ، دبیر کل وقت سازمان ملل،مأمور شده بود صحت ˈادعایˈ بکارگیری تسلیحات شیمیایی در جنگ ایران و عراق را بررسی کنند.

در این سند نام ده‌ها مرد، زن و کودک غیرنظامی ایرانی درج شده که در شهرهای خرمشهر، سردشت، آبادان و بانه طی حملات شیمیایی عراق مجروح شده‌اند.

در این گزارش جوان‌ترین مجروح یک دختربچه دو ساله کرد است و مسن‌ترین آنان مردی ۶۵ ساله که در خرمشهر مجروح شده است.

براساس گزارشات بین‌المللی حملات شیمیایی عراق علیه ایران بعد از جنگ جهانی اول بی سابقه بود و نقض آشکار پروتکل ۱۹۲۵ ژنو محسوب شد.(+)


واکنش‌ها نسبت به استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در مجامع بین‌المللی
در این بخش به بررسی بازتاب و انعکاس کاربرد سلاح شیمیایی توسط عراق از دیدگاه مجامع پزشکی، رسانه‌های گروهی، مجامع بین‌المللی و شخصیت‌های سیاسی جهان می‌پردازیم:

- بیستم اسفند سال ۱۳۶۲ پروفسور هندریکس، رییس مؤسسه سم شناسی گهنت بلژیک گفت: براساس نتیجه تحقیقات، مجروحان ایرانی بستری در اتریش بر اثر ماده شیمیایی گاز ازت معروف به «صلیب زرد» و ماده‌ای به نام میتوتوکسین یا «باران زرد» مسموم شده‌اند.

- بیست و پنجم اسفند سال ۱۳۶۲عصمت کتانی، معاون وزیر خارجه عراق، در واشنگتن تلویحاً به استفاده عراق از بمب‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی اعتراف کرد.

- بیست و نهم دی ماه ۱۳۶۳ اعتراف دبیرکل سازمان ملل در جلسه شورای امنیت به این موضوع که نتوانسته است از عراق در مورد عدم استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ با ایران تعهد بگیرد.

- پانزدهم اسفند سال ۱۳۶۲ حدود ۶۵ تن از نمایندگان سازمان‌های خبری داخلی و خارجی از صد نفر از مجروحان بمباران شیمیایی عراق در عملیات «خیبر» که در تهران بستری بودند، بازدید کردند.

- در دوازدهم فروردین ۱۳۶۴ دبیر کل سازمان ملل با انتشار بیانیه‌ای، استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی را تأیید و قویاً آن را محکوم کرد.

- شانزدهم بهمن ماه سال ۱۳۶۵ روزنامه «دیلی تلگراف» نوشت که در اعترافات یک خلبان اسیر عراق آده است که قبل از این‌که هواپیمای این خلبان سقوط کند، مواضع ایرانی‌ها را مورد حمله شیمیایی قرار داده است.

- بیست و پنجم اسفند ۱۳۶۵ستوان کاظم دوغیر، افسر متخصص سلاح‌های شیمیایی عراق، که در منطقه کربلای ۵ به اسارت درآمده بود، افشا کرد که عراق علاوه بر هواپیما، از توپ های ۵۵ و ۱۷۵ میلیمتری برای شلیک گلوله‌های شیمیایی استفاده می‌کرده است.

- هفدهم تیر  سال ۱۳۶۶ کمیسیون بین‌المللی حقوق بشر در پاریس رژیم عراق را به دلیل استفاده از سلاح‌های شیمیایی محکوم کرد.

- نهم تیر ماه سال ۱۳۶۶ سازمان بهداشت جهانی حملات شیمیایی عراق به مناطق مسکونی شهر «سردشت» را تقبیح کرد.

- بیست و سوم تیر ۱۳۶۶دیوید ملور، معاون وزیر خارجه انگلیس گفت: کاربرد سلاح‌های شیمیایی توسط عراق در جنگ با ایران، فوریت دست یافتن به توافقی در زمینه منع کامل استفاده از این گونه سلاح‌ها را طلب می‌کند.

-در دوم مرداد ماه سال ۱۳۶۶ هانس دیتریش گنشر، وزیر خارجه آلمان عراق را آغازگر جنگ و به کار گیرنده بمب‌های شیمیایی در جنگ با ایران اعلام کرد.

- در دوازدهم مردادماه سال ۱۳۶۶ سازمان ملل بنا به درخواست ایران یک سری اسناد شامل ۳۰ صفحه عکس مربوط به زنان و کودکان مجروح شیمیایی سردشت را منتشر کرد.

- بیستم مهر ماه ۱۳۶۶، ۲ تن از نمایندگان صلیب سرخ جهانی و ۳۱ خبرنگار خارجی از آثار بمباران شیمیایی عراق در سومار و اجساد شهدا بازدید کردند.

- در دهم آذر ماه ۱۳۶۶ دادستان آلمان علیه ۱۲ شرکت آلمانی متهم برای ارسال تأسیسات شیمیایی به عراق، اعلام جرم کرد.

- ششم اسفند ۱۳۶۶ سازمان ملل عراق را متهم به استفاده از سلاح‌های شیمیایی کرد که دست‌کم یک هزار تن از این طریق جان سپرده‌اند.

- دهم فروردین ۱۳۶۷ رادیو استرالیا ضمن تأکید بر استفاده عراق از سلاح شیمیایی علیه مردم حلبچه گفت: نخستین بار نیست که عراق هنگامی‌که در تنگنا قرار می‌گیرد، از سلاح شیمیایی استفاده می‌کند.

- دهم فروردین ۱۳۶۷ روزنامه ایتالیایی «آل ژورنو» حمله عراق به حلبچه را اولین مورد قتل عام اهالی غیرنظامی یک شهر توسط سلاح شیمیایی دانست.

- دهم فروردین ۱۳۶۷ وزرای خارجه نیوزلند و استرالیا و دبیر کل سازمان ملل و نخست وزیر انگلیس و وزیر خارجه کانادا بمباران شیمیایی شهر حلبچه را محکوم کردند.

- دهم فروردین ۱۳۶۷ دکتر موریس و دکتر ژرژ از سازمان «پزشکان بدون مرز» بلژیک پس از بازدید از شهر حلبچه و معاینه مجروحان شیمیایی، در بروکسل به کارگیری گاز خردل و احتمالاً سیانوژن توسط عراق را تأیید کردند.

- یازدهم فروردین ۱۳۶۷ حدود ۴۸ نماینده پارلمان انگلیس، گروهی از نمایندگان مجلس ژاپن، گروه حقوق بشر پارلمان انگلیس، صلیب سرخ جهانی و نخست وزیر لهستان خواستار محکومیت صدام به خاطر بمباران شیمیایی حلبچه شدند.

- پانزدهم فروردین سال ۱۳۶۷ بود که وحید منجی اوغلو، قائم مقام کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان ضمن بازدید از دو استان کشورمان گفت که خود شاهد بمباران شیمیایی محل اقامت مهاجران کرد بوده که در تاریخ پناهندگی کمیساریای عالی بی‌نظیر بوده است.

- در بیست و پنجم فروردین ماه سال ۱۳۶۷ ژاک دو میلیانو مدیر گروه پزشکی هلند پس از بازدید از حلبچه و معاینه مجروحان اذعان داشت که عراق در حلبچه از گازهای شیمیایی اعصاب استفاده کرده است.

- سوم تیر ماه ۱۳۶۷ اعضای مجلس سنای آمریکا با صدور قطعنامه‌ای ضمن محکومیت عراق برای استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ با ایران، از ریگان خواستند با ادامه فشارهای سیاسی، مانع استفاده بیشتر عراق از این سلاح شود.

- دهم تیر ماه ۱۳۶۷ طارق عزیز، وزیر خارجه عراق در آلمان اعلام کرد که کشورش در جنگ علیه ایران از سلاح شیمیایی استفاده کرده است.

- یازدهم تیرماه ۱۳۶۷محمد مشاط، سفیر عراق در انگلیس در مصاحبه با رادیو لندن اعلام کرد که در جریان جنگ ایران و عراق کشورش سلاح‌های شیمیایی به کار برده است.

- در دهم مرداد ماه سال ۱۳۶۷در جریان بازدید کارشناسان اعزامی سازمان ملل از عراق و ایران، اعلام شد که نیروهای عراقی در جنگ با ایران مکرراً از سلاح شیمیایی استفاده کرده‌اند.

- در بیست و پنجم شهریور سال ۱۳۶۵ یک شرکت هلندی تولید کننده فرآورده‌های شیمیایی به خاطر صدور غیرقانونی محصولات خود به عراق، در دادگاه شهر ارهم به پرداخت ۱۰۰ هزار فلورن محکوم شد.(+)


نمایشگاه عکس بمباران شیمیایی سردشت در لاهه
به مناسبت سالروز بمباران شیمیایی سر دشت نمایشگاه عکسی با عنوان «لاله‌های واژگون» در هفتم تیر ماه سال ۱۳۹۰ در مقر سازمان منع گسترش سلاح های شیمیایی (opcw) واقع در شهر لاهه هلند برپا شد.

این نمایشگاه به علت طرح پیشنهادی نام‌گذاری سالروز بمباران شیمیایی شهر سردشت به عنوان «روز جهانی مبارزه با سلاح‌های شیمیایی» و اولویت پذیرفته شدن آن از سوی سازمان (opcw) برگزار و دبیرکل سازمان منع سلاح‌های شیمیایی ضمن حضور در مراسم، پیامی را در محکومیت فاجعه سردشت قرائت کرد.

در این مراسم علاوه بر سفرای کشورهای مختلف در هلند، دو نفر از مسئولان بنیاد شهید جمهوری اسلامی ایران و امور ایثارگران به همراه یکی از جانبازان هفتاد درصد شهر سردشت حضور داشتند.(+)


مصدومان بمباران شیمیایی سردشت در قاب تصویر «سفیران صلح»
مهدی منعم عکاسی است که بیش از ۱۴ سال از عمرش را صرف عکاسی از مناطق مرزی ایران با موضوع «قربانیان جنگ» کرده است تا روایتگر آسیب‌ها و پیامدهای جنگ تحمیلی و نابرابری باشد که هشت سال به طول انجامید و هم‌چنان در این منطقه قربانی می‌گیرد.


اکنون او روایت دیگری دارد از قصه پرغصه مرزنشینان و مردم غیر نظامی مناطق سردشت و اطراف آن که بیش از دو دهه پیش مورد حمله شیمیایی عراق قرار گرفتند و امروز هم‌چنان صدمات ناشی از آن حملات را بر جسم و روحشان تحمل می‌کنند.

مهدی منعم در نمایشگاهی که در تیر ماه سال گذشته و به مناسبت سالگرد حمله شیمیایی به سردشت ایران در نگارخانه اشراق قم برپا کرده بود، حدود ۲۰ قطعه عکس را از مصدومان این بمباران شیمیایی به نمایش گذاشت.

منعم با ثبت و عکاسی پیامدهای جنگ تحمیلی ایران و عراق دو کتاب با عنوان «قربانیان جنگ» و «معجزه امید» را نیز چاپ و منتشر کرده است.

این عکاس در مقدمه کتابش با عنوان «قربانیان جنگ» چنین نوشته است: «من سال‌ها با صحنه‌های تلخی رو به رو شدم که با دوربین عکاسی آنها را مستند کردم.

این عکس‌ها حاصل احساس ناخوشایندی است که از کابوسی به نام جنگ در ذهن دارم و با همه وجود تلاش کرده‌ام این احساس را به همه جهانیان منتقل کنم، برای آنکه همه به زندگی همراه با صلح و آرامش فکر کنیم.

شک ندارم که تصاویر عکاسی قادر است جهانیان را در راه رسیدن به تفاهم انسانی و زندگی در صلح و آرامش یاری دهد و این یعنی معجزه تاثیر گذاری عکس، که به آن ایمان دارم.» (+)


فیلم مستند "چریکه بی‌دنگ" روایت‌گر بمباران شیمیایی سردشت
فیلم مستند «چریکه بی‌دنگ» دو روایت است از بمباران شیمیایی سردشت که توسط نرگس آبیار کارگردان سینما و نویسنده ادبیات ساخته شده است.

نرگس آبیار با سفر به سردشت دو داستان  مختلف یکی از زبان کودکان و دیگری تبعات این جنایت در خصوص این جنایت را روایت کرده است.(+)


سپیده دمی که بوی لیمو می‌داد؛ مستند بمباران شیمیایی سردشت در کن
«سپیده دمی که بوی لیمو می داد» مستندی از آزاده بی‌زار گیتی که در مورد بمباران شیمیایی سردشت ساخته شده است.

این فیلم مستند که از تولیدات «مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی» است، در روز ۲۹ اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ در سالن اصلی بازار فیلم جشنواره کن به نمایش درآمد.(+)


جان دادن هزاران انسان بی‌گناه، سرفه‌های بی‌امان صدها زن و مرد و دردناک‌ترین جراحات و تاول‌ها بازمانده حملاتی است که هر روز در گوش تاریخ فریاد می‌زند و حامیان جنایتگران تاریخ را به بیدار شدن وجدان‌هایشان فرا می‌خواند.

بمباران شیمیایی سردشت بی‌شک یکی از صدها نمونه جنایات ضد بشری است که در سایه حمایت‌های سردمداران ستم پیشه و مدافعان دروغین حقوق بشر به وقوع پیوسته است.
سلطه‌گران مستکبری که امروز نیز با حمایت از جنایات تروریست‌های تکفیری-صدامی-بعثی در منطقه همچنان به کشتار مردم ادامه می‌دهند.


برخی منابع:
http://www.yjc.ir/fa/news/۴۵۶۰۴۸۰/%D۸%B۳%D۸%B۱%D۸%AF%D۸%B۴%D۸%AA-%D۸%A۷%D۹%۸۸%D۹%۸۴%D۹%۸A%D۹%۸۶-%D۹%۸۲%D۸%AA%D۹%۸۴%DA%AF%D۸%A۷%D۹%۸۷-%D۸%B۴%D۹%۸A%D۹%۸۵%D۹%۸A%D۸%A۷%D۹%۸A%D۹%۸A-%D۸%B۵%D۸%AF%D۸%A۷%D۹%۸۵-%D۸%AA%D۸%B۵%D۸%A۷%D۹%۸۸%D۹%۸A%D۸%B۱
http://www.tabnak.ir/fa/news/۱۰۶۲۰۵/%D۸%B۳%D۸%B۱%D۸%AF%D۸%B۴%D۸%AA-%D۸%B۳%D۸%B۱%D۸%B۲%D۹%۸۵%D۹%۸A%D۹%۸۶%D۹%۸A-%D۹%۸۳%D۹%۸۷-%D۸%A۸%D۸%AF%D۹%۸۶%D۸%B۴-%D۹%۸۷%D۹%۸۶%D۹%۸۸%D۸%B۲-%D۸%AF%D۸%B۱%D۸%AF-%D۹%۸۵%D۹%۸A%E۲%۸۰%۸C%D۹%۸۳%D۹%۸۶%D۸%AF-%D۸%B۹%DA%A۹%D۸%B۳
http://tarikhirani.ir/fa/events/۳/EventsDetail/۲۱۶/%D۹%۸۸%D۹%۸۲%D۸%A۷%DB%۸C%D۸%B۹.%D۹%۸۸.%D۸%B۱%D۹%۸۸%DB%۸C%D۸%AF%D۸%A۷%D۸%AF%D۹%۸۷%D۸%A۷.html
http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=۱۰۴۲۷
http://www.sardasht-ag.ir/tabid/۱۸۰۲/Default.aspx
http://isaarcwv.ir/index.php/۱۳۹۰-۰۳-۲۸-۱۹-۴۲-۵۰/۱۳۹۰-۰۳-۲۸-۱۹-۴۷-۳۴/۱۹۲--۷-۱۳۶۶
http://www.ainanews.com/Default.aspx?tabid=۱۲۹۸
articleType=ArticleView&articleId=۴۸۴۳۲۵
http://www.nividar.com/news/۵۳a۷fd۸۷۹c۸۹e۹۷۴۷baefbf۹
http://www.defapress.ir/Fa/News/۱۹۲۸۱
http://www.irna.ir/fa/News/۸۱۲۱۹۵۰۳/%D۸%A۷%D۸%B۱%D۹%۸۸%D۹%BE%D۸%A۷/%D۸%A۸%D۹%۸۵%D۸%A۸%D۸%A۷%D۸%B۱%D۸%A۷%D۹%۸۶_%D۸%B۴%DB%۸C%D۹%۸۵%DB%۸C%D۸%A۷%DB%۸C%DB%۸C_%D۸%B۳%D۸%B۱%D۸%AF%D۸%B۴%D۸%AA%D۸%۹B%D۸%AA%D۸%B۱%D۸%A۷%D۸%B۲%D۹%۸۸%DB%۸C_%D۹%۸۲%D۸%B۶%D۸%A۷%D۹%۸۸%D۸%AA_%D۸%AD%D۸%A۷%D۹%۸۵%DB%۸C%D۸%A۷%D۹%۸۶_%D۸%AD%D۹%۸۲%D۹%۸۸%D۹%۸۲_%D۸%A۸%D۸%B۴%D۸%B۱
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=۱۳۹۲۰۴۰۷۰۰۰۲۹۳
http://www.defapress.ir/Fa/News/۲۲۵۲۰
http://kisar.ir/forum/showthread.php?tid=۳۸۷
http://sajed.ir/detail/۱۶۷۲۸
http://www.sardasht-ag.ir/tabid/۱۸۰۲/Default.aspx
Share/Save/Bookmark